seti

SSETI Express - wyniesienie na orbitę

Satelita SSETI Express zostanie wystrzelony na orbitę wokółziemską przez rakietę Kosmos 3M z kosmodromu w Plesetsku (Rosja). Będzie to 436 start rakiety tego typu. Wraz z SSETI Express i trzema cubesat'ami na jej pokładzie podczas tego startu w przestrzeń kosmiczną wyniesionych zostanie jeszcze 5 satelitów: TopSat 1, China-DMC+4, Mozhayets 5 oraz dwa irańskie minisatelity Mesbah i Sinah-1.

Rakieta Kosmos 3M

Rodzina rakiet Kosmos wywodzi się od rakiety balistycznej, średniego zasięgu o kodowej nazwie R-14. Pierwszy lot Kosmos 3M odbył się w maju 1967 r. Do 1. stycznia 1996 rakiety tego typu startowały 389 razy w tym 366 lotów zakończyło się pełnym sukcesem. Ostatni start odbył się w styczniu 2005 jednak z powodu awarii rakieta dostarczyła ładunek na niższą niż planowana orbitę.

Rakieta ma ok. 32 metry długości i 2,4 metra średnicy, wraz z paliwem ma masę 109 ton. Składa się z dwóch stopni. Pierwszy stopień pracuje przez 170 sekund po starcie, natomiast drugi przez 27 minut (schemat lotu). Jako paliwo stosowana jest hydrazyna (UDMH). Rakieta może wynieść z Plesetska na niską (250 km) orbitę polarną ładunek o masie do 1400 kg.

Kosmodrom w Plesetsku

Pleseck to jedno z najważniejszych rosyjskich centrów kosmicznych powstałe w wyniku przekształcenia międzykontynentalnej bazy pocisków balistycznych (ICBM - Intercontinental Ballistic Missle). Znajduje się na terenie Rosji, na północ od Moskwy i nieco na południe od koła podbiegunowego. Lokalizacja Plesecka na dalekiej północy (dokładnie 62˚36’N 40˚12’E) jest bardzo niedogodna. Wystrzeliwane stamtąd rakiety, których zadaniem jest umieszczenie ładunku na orbicie geostacjonarnej potrzebują dużej ilości paliwa, by osiągnąć cel, co czyni misje bardzo kosztownymi.

Do 1983 roku miejscowości tej nie było oficjalnie na mapie, mimo iż już w 1966 rozpoczęto stamtąd wystrzeliwanie rakiet w kosmos. Pierwszy satelita rozpoczynający tam swoją misję był niesiony na pokładzie rakiety Kosmos 112. Hałasu i kłębów dymu powstających podczas startów statków kosmicznych nie dało się jednak ukryć przed okolicznymi mieszkańcami. Oficjalni przedstawiciele rosyjskich służb specjalnych stojąc na straży tajemnicy Plesecka twierdzili, że niepokojące dźwięki i zdarzenia to zasługa przybyłych z Marsa UFO. Informacje o niezidentyfikowanych obiektach latających uznane zostały za bardziej wiarygodne od pogłosek o tajnym centrum kosmicznym.

U szczytu ery kosmicznej ponad połowa lotów odbywała się z oficjalnie nieistniejącego Plesecka. Wystrzeliwano tam w kosmos przede wszystkim rakiety małej i średniej wielkości. Bardziej skomplikowane misje wymagające potężniejszych statków obsługiwane były przez Bajkonur – kolejne rosyjskie centrum kosmiczne znajdujące się na terenie Kazachstanu. Jego lokalizacja również owiana była tajemnicą. Faktycznie mieści się ono w miejscowości Tyura-Tam.

Po rozpadzie Związku Radzieckiego nastąpił kryzys w rosyjskim przemyśle kosmicznym. Centrum kosmiczne w Plesecku ucierpiało w wyniku zmniejszenia nakładów finansowych i problemów z załogą. Aby zreformować przemysł kosmiczny powołano Rosyjską Agencję Kosmiczną (RKA) oraz Militarne Siły Kosmiczne (VKS), które zarządzają centrum kosmicznym w Plesecku, znajdującym się dotychczas pod kontrolą Rosyjskich Strategicznych Sił Rakietowych.

Zachód już od dawna korzysta z dorobku radzieckiego i rosyjskiego programu kosmicznego. W przypadku wynoszenia komercyjnych satelitów komunikacyjnych Rosjanie skutecznie konkurują cenowo z firmami zachodnimi. Proton i nieco mniejsza Zenit były z kolei niezastąpione we wczesnym stadium budowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS Alpha). Pomijając krótki żywot Energii, Proton jest najpotężniejszą i najbardziej niezawodną rosyjską rakietą. Pleseck nie może jednak obsłużyć startów tego kolosa. Mogą z stamtąd za to: Kosmos, Cyklon-3, Vostok, Sojuz, Molnija, Zenit, Rokot, Vzlet czy Rus.

Rosyjski park rakietowy przechodzi obecnie intensywną modernizację, w trakcie której wychodzą na jaw różne irracjonalne, stare rozwiązania techniczne. Na przykład nie mogąc dopracować systemu naprowadzania pierwszego stopnia Protonu, zabierano na pokład dodatkowy zapas paliwa (kosztem ładunku), by móc korygować niedokładność osiągnięcia wierzchołka trajektorii. Zbiorniki z ewentualnymi resztkami paliwa były zrzucane z powrotem na Ziemię, ku zrozumiałemu niezadowoleniu okolicznych mieszkańców. Nowy zamknięty układ naprowadzania pozwala zabierać mniej paliwa i dopalać je do końca, co zwiększa udźwig i zadowala ludzi na dole. Opracowanie nowego uniwersalnego stopnia końcowego o nazwie Fregat, dającego się zainstalować na rakietach Sojusz, Molnija, Zenit i Proton, pozwoliło na zwiększenie ich udźwigu i zmniejszenie kosztów wynoszenia satelitów z Plesecka, zwiększając jego konkurencyjność względem Bajkonuru.

Więcej na temat Plesetska i rakiet serii Kosmos 3M

Kasia Pawlak
Konrad Nieradka

© Copyright 2006 SSETI
Mapa strony |